Als er gebouwd is zonder een omgevingsvergunning of een vergunningsplichtige activiteit zonder vergunning plaatsvindt, of een roerende zaak gebruikt wordt in strijd met de voor die onroerende zaak gegeven bestemming, moet een gemeente in beginsel handhaven. Handhaven betekent optreden om de overtreding ongedaan te maken. Of er daadwerkelijk moet worden opgetreden is vervolgens te bezien. Kan er alsnog een vergunning worden verleend binnen afzienbare tijd? Of zijn er bijzondere omstandigheden om van handhaving af te zien. Als een overtreding alsnog kan worden rechtgetrokken met een vergunning of een ontheffing is er sprake van legalisatie. Of een gemeente moet optreden tegen een overtreding hangt vaak af van het antwoord op de vraag of er concreet en op korte termijn zicht is op legalisatie. De beginselplicht tot handhaving is er in zijn algemeenheid, maar deze is sterker wanneer derde belanghebbenden de gemeente om handhaving verzoeken wegens overtreding van de voorschriften.