Bestemmingsplannen van gemeenten regelen de mogelijkheden tot bouwen en gebruiken. Of een onroerende zaak mag worden verbouwd of gebruikt op de wijze zoals gewenst is dan ook in het bestemmingsplan terug te vinden. Vaak kennen bestemmingsplannen vrijstellingsregelingen of wijzigingsregelingen, waarop een beroep kan worden gedaan. In dat geval gaat het om een recht met een bevoegdheid voor de gemeente om al dan niet af te wijken. Naast de mogelijkheden die in het bestemmingsplan staan genoemd, worden in dat geval altijd de belangen van omwonenden van naastgelegen percelen meegewogen. Daarbij wordt vaak gesteld dat medewerking niet het gevolg mag hebben dat onevenredige afbreuk wordt gedaan aan de gebruiksmogelijkheden van aangrenzende gronden en bouwwerken. Naast de afwijkingsmogelijkheden binnen het bestemmingsplan is er de mogelijkheid om de gemeente te verzoeken mee te werken aan een vrijstellingsprocedure, waarbij wordt afgeweken van het bestemmingsplan ten behoeve van het bouwplan of het voorgenomen gebruik. In dat geval zal de gemeente tenminste verlangen dat er een goede ruimtelijke onderbouwing wordt gegeven, waarin de vrijstelling van het bestemmingsplan wordt beargumenteerd en de gevolgen ervan voor de omgeving worden benoemd. De gemeente zal, als zij bereid is tot medewerking, vaak op voorhand verlangen dat een stedenbouwkundige een dergelijke ruimtelijke onderbouwing verzorgd.