Blog

De scholen zijn weer begonnen! Leerplicht: welke procedures zijn daar aan verbonden?

De scholen zijn weer begonnen!

01-09-2016

Leerplicht: welke procedures zijn daar aan verbonden?

Deel dit artikel

Naar het overzicht

Is iedereen weer op tijd terug van vakantie? Is iedereen tot de laatste dag voor de vakantie op school gebleven? Dan is er niets aan de hand. Hoe zat het ook al weer met de toestemming voor extra vrije dagen? Wie handhaaft de wet en wat kan een ouder doen als die het niet eens is met de beslissing?

Leerplichtwet

De eerste Leerplichtwet trad in werking op 1 januari 1901. Uit de wet blijkt dat het de verplichting van ouders is om er voor te zorgen dat hun kinderen naar school gaan. Kinderen vanaf 5 jaar tot 16 jaar zijn leerplichtig. Jongeren die als ze 16 zijn nog géén diploma voor havo, vwo of mbo (minimaal niveau 2) hebben, moeten nog tot hun 18e jaar onderwijs volgen. De leerplichtambtenaar handhaaft de wet en kan een proces-verbaal opmaken als er sprake is van ongeoorloofd schoolverzuim. Dat kan leiden tot strafvervolging van de ouders en oplegging van een boete door de strafrechter.

Vrijstelling

In artikel 11 van de Leerplichtwet staan gronden voor vrijstelling van geregeld schoolbezoek.

Zo staat er in artikel 11 f dat er extra vakantieverlof aangevraagd kan worden. Het gaat dan om situaties waarin de jongere, vanwege de specifieke aard van het beroep van één van de ouders, slechts buiten de schoolvakanties met hen op vakantie kan gaan. Dat verlof kan slechts één maal voor maximaal 10 dagen per schooljaar door de schooldirecteur worden verleend en mag niet worden opgenomen in de eerste twee weken van het schooljaar.

In artikel 11 g staat dat er vanwege andere gewichtige redenen verlof kan worden gevraagd. Voor een periode van maximaal 10 dagen mag de schooldirecteur daarover beslissen. Voor periodes langer dan 10 dagen, ligt de beslissingsbevoegdheid bij de leerplichtambtenaar.

Beleidsregels

Artikel 11 f en 11 g Leerplichtwet worden verder uitgewerkt in de “Beleidsregel uitleg ‘specifieke aard van het beroep’ en ‘andere gewichtige omstandigheden’ bedoeld in de Leerplichtwet 1969” (www.overheid.nl).

Bij het begrip ‘specifieke aard van het beroep’ van artikel 11 f dient voornamelijk te worden gedacht aan seizoensgebonden werkzaamheden, of werkzaamheden in bedrijfstakken die een piekdrukte kennen, waardoor het voor het gezin feitelijk onmogelijk is om in die periode een vakantie op te nemen. Het moet redelijkerwijs te voorzien zijn (en/of worden aangetoond) dat een vakantie in de schoolvakanties tot onoverkomelijke bedrijfseconomische problemen zal leiden. Slechts het gegeven dat gedurende de schoolvakanties een belangrijk deel van de omzet wordt behaald is onvoldoende. Deze regel geldt bijvoorbeeld voor ouders die in de landbouw of reisbranche werken.

De ‘andere gewichtige omstandigheden’ van artikel 11 g zijn bijvoorbeeld: verhuizing (1 schooldag), een huwelijk van nabije familie, een ernstige levensbedreigende ziekte zonder uitzicht op herstel van nabije familie, ambts- of huwelijksjubilea van ouders of grootouders, en andere naar het oordeel van het hoofd van de school/instelling gewichtige omstandigheden (maximaal 10 dagen).

Gevallen die niet als gewichtige redenen worden gezien zijn: familiebezoek in het buitenland, goedkope tickets in het laagseizoen, vakantiespreiding, verlof voor een kind omdat andere kinderen uit het gezin al of nog vrij zijn, eerder vertrek of latere terugkomst in verband met verkeersdrukte, een wereldreis/verre reis.

Bezwaar en beroep

Volgens artikel 13a van de Leerplichtwet dient “het hoofd” in deze bijzondere gevallen toestemming te verlenen. Volgens de begripsbepalingen in de Leerplichtwet is het hoofd degene die met “de leiding van de school is belast”. Dat is dus de schooldirecteur/rector/locatieleider van de school. Omdat de schooldirecteur daarmee uitvoering geeft aan een publiekrechtelijke bevoegdheid, is zijn besluit een besluit in de zin van de Algemene Wet Bestuursrecht. Dat is zo in het openbaar èn in het bijzonder onderwijs (bijzonder is alles wat niet openbaar is, zoals katholieke of protestants-christelijke scholen). Het is dus geen bevoegdheid van het schoolbestuur.

Als de schooldirecteur geen toestemming geeft, dan moeten de ouders bij die directeur een bezwaarschrift indienen binnen zes weken nadat het besluit genomen is. Op de aanvraagformulieren die veel basisscholen gebruiken, staat dit onderop vermeld. De directeur dient vervolgens zijn beslissing te heroverwegen, waarbij hij/zij de ouders in de gelegenheid stelt om te worden gehoord. Vervolgens neemt hij/zij een beslissing op bezwaar. Naar aanleiding van een negatieve beslissing op bezwaar kunnen de ouders in beroep bij de Rechtbank. Het bovenstaande is het bestuursrechtelijke traject. Ondertussen moeten de ouders besluiten of ze het risico nemen en toch zonder toestemming op vakantie gaan. Als ze zekerheid willen, kunnen ze terwijl de bezwaar- of beroepsprocedure loopt een voorlopige voorziening aanvragen bij de bestuursrechter. Die kan in spoedeisende zaken een uitspraak doen.

Formele rechtskracht

Dit bestuursrechtelijk traject is belangrijk, omdat de Leerplichtwet ook strafrechtelijk gehandhaafd wordt. De Hoge Raad heeft een uitspraak gedaan over de verhouding tussen het bestuursrechtelijke en het strafrechtelijke traject[1]. In die zaak voerden de ouders in de strafzaak het verweer dat er sprake was van “gewichtige redenen” in de zin van artikel 11 g van de Leerplichtwet en dat de leerlingen daarom de school niet hadden bezocht. Uit de strafzaak bleek dat de strafrechter dat niet opnieuw hoeft te beoordelen. De strafrechter hoeft slechts te onderzoeken of er door de rector of leerplichtambtenaar toestemming is verleend. Met andere woorden: als een beslissing bestuursrechtelijk niet aangevochten wordt, heeft die beslissing formele rechtskracht en gaat de strafrechter er van uit dat de leerling zonder toestemming afwezig is geweest.

Onjuiste procedure?

Het gaat nog wel eens mis: ouders dienen een klacht in, gaan in bezwaar bij het schoolbestuur of sturen na een tweede afwijzing van de rector (dat is dan de beslissing op bezwaar) toch maar weer een brief aan de school waarin ze schrijven dat ze het niet eens zijn.

Voor ouders geldt dus: maak één maal bezwaar en wend je daarna tot de rechter.

Voor schoolbesturen geldt: op grond van artikel 6:15 van de Algemene Wet Bestuursrecht dient een bezwaarschrift of beroepschrift dat wordt ingediend bij een onbevoegd bestuursorgaan, nadat daarop de datum van ontvangst is aangetekend, zo spoedig mogelijk te worden doorgezonden aan het bevoegde orgaan onder gelijktijdige mededeling hiervan aan de afzender. Deze bepaling is van overeenkomstige toepassing indien in plaats van een bezwaarschrift een beroepschrift is ingediend of omgekeerd. Deze doorzendverplichting is in de wet opgenomen vanuit de gedachte dat de burger niet het slachtoffer mag worden van de vaak ingewikkelde bevoegdheidsregelingen op het gebied van rechtsbescherming. Deze verplichting rust op elk bestuursorgaan, dus ook op bezwaaradviescommissies. Als regel wordt voor de doorzending een termijn van 14 dagen aan gehouden. 

Voorkom procedures!

Het beste is natuurlijk om procedures te voorkomen. Daarvoor geldt voor schooldirecteuren: pas de regels helder en consequent toe en laat je, als er om toestemming gevraagd wordt goed door de ouders informeren. Voor een goed oordeel is het belangrijk om goede informatie te verzamelen. Ik heb wel eens in een zaak een schooldirecteur bijgestaan, waarbij pas in bezwaar bleek dat de gezondheid van de vader echt zo slecht was, dat de moeder bij een noodzakelijk ziekenbezoek aan haar ouders in het buitenland, het jongste kind niet bij vader kon achterlaten. Omdat de ouders gelijk kregen, moest de school een proceskostenvergoeding betalen op grond van het Besluit Proceskosten bestuursrecht (voor beroepsmatig aan de ouders verleende rechtsbijstand).

Voor ouders geldt: de kaders zijn niet ruim maar de regels zijn er ook niet voor niets.



[1]ECLI:NL:HR:2011:BO5254

 
Mr. B. M. (Beatrijs)
Dijkstra
+31 (0)72 515 55 44
+31 (0)72 515 54 93
Dijkstra@rensenadvocaten.nl
Meer over Beatrijs